chí sĩ
Định nghĩa
- Danh từ:
- Người có chí hướng lớn, có hoài bão cao cả, thường là người trí thức dấn thân vì một lý tưởng tốt đẹp cho xã hội, đất nước: Từ này dùng để chỉ những nhà nho, nhà trí thức có tư tưởng tiến bộ, nhiệt huyết và sẵn sàng hy sinh vì một mục đích lớn lao, thường là trong bối cảnh lịch sử cần sự đổi mới hoặc đấu tranh.
- Nhà ái quốc, nhà cách mạng có học thức và khí tiết: Trong lịch sử Việt Nam cận đại, từ này đặc biệt dùng để tôn vinh các sĩ phu yêu nước đã lãnh đạo hoặc tham gia các phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc.
Ví dụ sử dụng
- Danh từ:
- Cụ Phan Châu Trinh là một chí sĩ nổi tiếng với tư tưởng duy tân, cứu nước.
- Lịch sử dân tộc ghi nhận công lao của nhiều chí sĩ đã hi sinh vì nền độc lập.
- Tấm lòng của bậc chí sĩ luôn hướng về dân về nước.
Các cách sử dụng nâng cao
- "Tấm gương chí sĩ": dùng để ca ngợi, tưởng nhớ phẩm chất, sự nghiệp đáng kính của một chí sĩ.
- Cuộc đời hoạt động cách mạng của ông là một tấm gương chí sĩ sáng ngời.
- "Khí phách chí sĩ": chỉ khí tiết, tinh thần kiên cường, bất khuất của người có chí lớn.
- Bài thơ toát lên khí phách chí sĩ của tác giả trước cảnh nước mất nhà tan.
Biến thể và từ gần giống
- Sĩ phu (danh từ): từ cùng thời kỳ, chỉ người có học thức (thường là Nho học) và giữ một vị trí nhất định trong xã hội phong kiến; có thể bao hàm nghĩa "chí sĩ" nhưng rộng hơn.
- Nhà yêu nước (danh từ): từ rộng hơn, chỉ bất kỳ ai có lòng yêu nước, không nhất thiết phải là trí thức.
- Nhà cách mạng (danh từ): người tham gia hoặc lãnh đạo cuộc cách mạng, thường mang tính hành động cụ thể và có thể không nhấn mạnh đến yếu tố "trí thức" như "chí sĩ".
Từ đồng nghĩa
- Nhà ái quốc: người yêu nước nồng nàn.
- Bậc hào kiệt: người tài giỏi, có chí khí lớn (nghĩa rộng hơn, có thể không chỉ trong lĩnh vực chính trị - xã hội).
Các cụm từ liên quan
- Chí sĩ yêu nước: cụm từ thường dùng để nhấn mạnh đặc điểm yêu nước của vị chí sĩ đó.
- Phong trào Đông Du quy tụ nhiều chí sĩ yêu nước.
Thành ngữ liên quan
- "Trai thời trung hiếu làm đầu / Gái thời tiết hạnh làm câu trau mình": Câu thơ này thường được các chí sĩ nêu cao như một lý tưởng sống, trong đó "trung hiếu" là đạo lý hàng đầu của kẻ sĩ.